Edirne örf,adet,gelenek ve görenekleri

Edirne örf,adet,gelenek ve görenekleri

ÖRF-ADET-GELENEK-GÖRENEKLERİ

Kırkpınar Efsanesi
"Kırkpınar Yağlı Güreşleri" ile ilgili birçok söylenti vardır. Bunlardan en yaygın olanı da şöyledir: Rumeli'nin fethi sırasında Orhan Gazi'nin kardeşi Süleyman Paşa 40 askeriyle Domuzhisarı Kalesi ile birlikte birkaç kaleyi de ele geçirir. Bu birlik geri dönerken, bugün Yunanistan sınırları içerisinde kalan Samona'daki molalarında güreşe tutuşurlar. Bunlardan ikisi yenişemez. Daha sonra iki güreşçi bir Hıdrellez gününde (6 Mayıs) yeniden güreşe tutuşurlar. Güreş sabah erkenden başlayıp gece yarısı iki güreşçinin ölümüne kadar sürer. Arkadaşları tarafından orada bulunan bir incir ağacının altına defnedilirler. Yıllar sonra arkadaşları aynı yere tekrar geldiklerinde iki pehlivan arkadaşlarının gömülü oldukları yerde temiz ve gür pınarların şırıl şırıl aktığını görürler. Bunun üzerine o yer "Kırkpınar" olarak adlandırılır ve böylece "Kırkpınar Yağlı Güreşleri" geleneği başlar.

Güreşlerin Yapıldığı Yer
Balkan Savaşı ve I. Dünya Savaşı sonrasında Kırkpınar Yağlı Güreşleri, bugün Yunanistan sınırları içinde kalan Samona köyü civarında bulunan Kırkpınar Çayırı'ndan Edirne-Mustafa Paşa yolu üzerinde yer alan Virantekne mahalline taşınmıştır.

Cumhuriyetin ilanından sonra güreşler Edirne'nin Sarayiçi bölgesinde yapılmaktadır.

Güreşlerin yapıldığı Tarih
Her yıl genellikle Haziran ayının son haftası ile Temmuz ayının ilk haftasını kapsayan günlerde bir hafta süre ile düzenlenen Kırkpınar Etkinlikleri BU YIL 25 HAZİRAN - 1 TEMMUZ 2007 TARİHİNDE düzenlenecektir. İlk dört günü çeşitli festival etkinlikleri ile geçen haftanın son üç günü (Cuma-Cumartesi-Pazar) yağlı güreş müsabakaları yapılmaktadır. Haftanın son günü (Pazar) başpehlivanlık güreşleri ve Kırkpınar ağalığının ihalesi yapılmaktadır.


YÖRESEL YEMEKLER:

Edirne'ye özgü yiyeceklerin başında tarhana, badem ezmesi, ciğer sarması, mamzama, akıtma, hardaliye ve satır kebabıdır.
YÖRESEL GİYİM:

Trakya ve Edirne halkının kendisine özgü bir kıyafeti ve giyim kültürü bulunmaktaydı öyle ki 1453 yılına kadar Osmanlı'ya başkentlik yapmış Edirne, İstanbul'un başkent olmasından sonra da bu önemini korumuş bu sayede Edirne halkı, sarayın da etkisi ile giyimine oldukça düşkündü. Edirne sarayı giyim ve kuşamda İstanbul saraylarını aratmayacak düzeydeydi ve şehir Osmanlı döneminin bir moda merkezi haline gelmişti.

Kadın Giyimi

Edirne giysilerinde, Edirne'ye özgü pembe renkli atlas kumaşlar kullanıldığı gibi, kadın giysilerinde, hama kumaşı, martin denilen bir nevi ipekli kumaşlarda kullanılmıştır.

Atlas; yüzü ipek, tersi pamuk, parlak yüzlü düz bir kumaş ve üzerinde işleme yapmaya elverişli bir kumaş türü olduğundan, üzeri altın ve gümüş tellerle işlenmiştir.

Edirne'de kadınlar; şalvar ve entarinin üzerinde kuşak ve kemer kullanılırdı. Dokuma kumaşlardan yapılmış kemerler kullanıldığı gibi, madeni kemerler de bele takılırdı.
Şalvarı bele bağlayan bütün kuşağa uçkur adı verilmektedir. Uçkur bağlandıktan sonra belden aşağı sarkıtılan uçkurun uçlarına, güzel işlemeler yapılırdı. Şalvarın üzerine, bürüncük adı verilen kumaştan yapılmış gömlekler giyilirdi. Bürüncük kumaşlar ipek ipliği ile pamuk ipliği de kullanılarak dokunmuştur.

Kadınlar, başlarına kenarları iğne oyası, mekik, tığ ve boncuk oyaları ile süslenmiş grep veya yemeni bağlarlardı. Zengin hanımlarda başlarına iğne oyası ile süslenmiş hotoz tabir edilen serpuşu giyerlerdi.

Edirne kadınında mücevher giysiyi tamamlayan vazgeçilmez bir unsurdur. Edirne sarayında ve konaklarındaki kadınlar, zümrüt, yakut, elmas, akik, mercan, yeşim, inci gibi değerli taşları kullanırken, köylerde ise altın ve gümüş küpe, bilezik, gerdanlık, yüzük takıyorlardı. Köy kadınları altınları genellikle kurdele üzerine dizerek boyunlarına takmakta, nazarlık ve muska gibi süs özelliği taşıyan eşyalar da kullanmaktaydılar.

Osmanlılar döneminde Edirne'de yaşayan kadınlar, sokağa çıktıklarında koyu renkli ipek veya çuha kumaştan yapılmış ferace, yeldirme veya çarşaf giyerler; sadece gözleri açıkta kalacak şekilde yüzlerini tülle örterlerdi.

Günümüzde de kırsal kesimde yaşayan kadınlar arasında çarşaf, ferace ve şalvar giyilmeye devam edilmektedir.

Kadınlar ayaklarına evde ve sokakta yün ve pamuktan yapılmış çoraplar giyerlerdi. Köylerde, elde beş şişle örülen köylü çorapları çeşitli renklerden yapılmış motiflerden oluşmaktaydı. Edirne sarayında ve varlıklı ailelerde, ayaklara mercan terlik, deriden yapılmış kısa ve uzun konçlu çizme, sedef kakmalı nalınlar giyilirdi. Halk arasında ise, keçe, çizme, çarık, dolak sade nalınlar ve yemeniler giyilmekteydi.

Erkek Giyimi

Erkekler ise ayaklarına tulumbacı yemeni veya ökçeli, altı kalın köseleli, çivili yemeni adı verilen arkaları basık ayakkabılar giyerlerdi. Burun kısmı sivri kesilen deriden yapılan, topuk ve yan kısımlarına ip geçirilerek ayak gibi şekil verilen çarık, köylü halk arasında giyilirdi. Çarık, cumhuriyet döneminde de bir süre daha çobanlar tarafından keçeden yapılmış, kebe ile birlikte giyilmiştir.

Erkek giyiminde; bele kuşak takılarak, potur ve ağlı şalvar giyilmiştir. Üzerine, camadan, fermene, kolsuz camadan, kavuşturmalı yelek, mintan, salto giyilir, başı örtmek için fes kullanılırdı.

Potur, Karapınar biçimi, Rusçuk biçimi, Tek gözlü potur ve kulaklı potur olmak üzere dört çeşittir.

Karapınar biçimi potur: Ağı olan poturdur.

Rusçuk biçimi potur: Ağı çalık ve dar olan poturdur. Bu poturların ayak bilekleri ve cepleri kaytanlı ve çiçek işlemelidir. Cepler ve diğer aksam kaytanlıdır. Kaytan işlemeler müşterinin arzusuna göre beş sıradan dokuz sıraya kadar dikilirdi.

Kulaklı potur: Bu tabirden amaç, paça çiçek işlemeli ve kulak şeklinde olup bu kulaklar ayağa giyilen ayakkabıların üzerini örter şekildedir. Poturların dikiş yerleri umumiyetle kaytanlıdır. Kaytanın en makbulü, Bulgaristan'dan gelen bu kaytanı kullanırlardı. Poturlar, gri, lacivert, mavi bazen de siyah çuhadan dikilirdi.
Şalvar; üst kısmı bol ve büzgülü, paçaları ayrı ve genişçedir. Erkeklerin şalvarı kadınlarınkine göre daha dar ve sadedir. Şalvar, ağlı şalvar, yarım ağlı şalvar, elifli şalvar isimleriyle üç şekildedir. Şalvarların cep ve paça ağızları hafif kaytanlıdır. Şalvar üzerine düz ve harçsız salta giyilir.

Salta; kaytansız, kol ve yen ağızları yırtmaçlı ve açıktır. Bu kısmı kırmızı gezi denilen bir nevi astar kaplıdır. Bele, beyaz yapak kuşak, acem şalı veya ipekli Trablus kuşağı sarılır. Başa giyilen fesin üzerine ise cenber veya kefiye bağlanır.

Camadan (camedan); yakası kaytanlı ve çiçek işlemelidir. Kolları ve kolçakları (kolların dirsekleri) da yine çiçek işlemeli, kol ağızları açık gümüş veya sarı düğmeli olup, kol ağzından omuz başlarına kadar da gül işlemelidir. İşlemelerde iki tür çiçek kullanılmıştır. Birisi kesme çiçek, diğeri de selvi çiçektir. Bu elbiselerde dikiş ekleri kaytanla tutturulur ve diğerine o şekilde eklenirdi.
Kolsuz Camadan (camedan); kısa, kolsuz ön tarafı çapraz kavuşur gibi olan bir yelektir. Halk ve esnaf tarafından giyilirdi.

Fermene: Kolsuz, çuha veya abadan kesilirdi. Şekil olarak camadana benzer ancak ondan biraz daha uzundur. Kollu camadan üzerine giyilir, yelek şeklindedir. Bunun da üzeri çiçeklerle süslenmiştir, süslemelerde camadan da olduğu gibi kesme ve selvi çiçekleri kullanılmıştır. Süslemelerde kullanılan iplik, bükme ipek siyah ibrişimidir. Bunu giyen ler artık üzerine salto giymezlerdi.

Salto: Salto da çuhadan yapılmıştır, fermene gibi iki çeşit çiçek işlemelidir. Arkas ve kolları gül işlemeli, önlerin iki yanı ise selvi çiçek işlemelidir.

Cepken: Kolları takma ve iğretidir ve istenildiği zaman takılır, çıkartılır. Giyildiği zaman kolları giyilmez, iki tarafı omuz başlarından arkaya sarkar. Cepken giyenlerin poturlarının ağları boldur. Diz bağı tabir edilen püsküllü şeritlerin baldırların üzerine bağlanır. Püskülleri de yan tarafa sarkıtılır. Cepken ve potur giyenler beldeki kuşağın üzerine silahlık bağlarlardı.
Erkek giyiminde yağlıkların da ayrı bir yeri vardı. Yağlıklar sofra dışında çevre ve mendil gibi yalnız erkeklerce kullanılırdı. Yağlıkla çarşıdan alınanlar taşınır, file görevi görmediği zamanlar işlemeli kısmı kuşağın kıvrımından sarkıtılarak yürünürdü.


Saat köstekleri de kıyafeti tamamlayan unsurlardan birisidir. Edirne erkek kıyafetlerinde asmalı gümüş saat kösteği vardır. Bu köstekler iki çeşittir. Birisi tek ve kalın zincirdir, diğeri de 4-5 sıra gümüş zincirdir.
Esnaf halk arasında iş görürken önüne futa adı verilen önlük bağlardı.

HALK OYUNLARI VE FOLKLOR:

Edirne'de oyunlar genellikle bitişik ve ayrık olmak kaydıyla iki düzende oynanır. Edirne oyunları Trakya ve Balkan oyunlarının etkisi altında olmakla birlikte, kendine özgü bir tavır oluşturur.

Edirne yakın komşularının müzik ve oyun kültüründen de etkilenmiştir. Bu nedenle müzik ve oyun folklorunda kendine özgü bir renklilik gözlenir.

Edirne halk müziğinin tipik özelliklerinden olan "Mani Atışma" geleneği, çoğunlukla yöre kadınlarının iş ve eğlence ortamlarında çeşitli manilerin okunmasından doğar. Edirne'de halk müziği türlerinden en yaygın olanları "Karşılama" ve "Hora" havalarıdır.

Edirne'de kullanılan halk çalgıları arasında davul-zurna, dilli ve dilsiz kavallar, gayda(tulum), darbuka, def, zil ve bağlamalar bulunur.

Edirne oyunları Trakya ve Balkan oyunlarının etkisi altında olmakla birlikte, kendine özgü bir tavır oluşturur.

Edirne'de oyunlar genellikle bitişik ve ayrık olmak kaydıyla iki düzende oynanır. Çoğunlukla ayrık düzende oynananlar "Karşılama", bitişik düzende oynananlar "Hora" adıyla anılır.

NELERİ İLE ÜNLÜ:
Selimiye Camii, Rüstempaşa Kervansarayı, Kırkpınar Yağlı Güreşleri, Ayçiçeği-Pirinç ve Beyaz Peynir Üretimi, Uzunköprü
İL İSMİ NEREDEN GELİYOR?
Romalılar döneminde İmparator Hadrianus tarafından kurulduğu için şehir "Hadrianopolis" adını alır. Hadrianus'un şehri anlamına gelen bu sözcuk, sonradan değişimlere uğrayarak Edirne halini aldı.

Adet Sorunları , Adetsiz Bir Hayat !

Adet Sorunları , Adetsiz Bir Hayat !

Günümüzde kadınların %80’i adet ve adet öncesi dönemde yaşadıkları PMS (premenstrüel semptomlar) şikayetlerinden yakınıyor. Bazı doğum kontol yöntemleri ile kadınların korunmanın yanısıra adetlerini de azaltabileceklerini hatta bazen tamamen ortadan kaldırabileceklerini söyleyen Prof. Dr. Teksen Çamlıbel, bunun tıbbi açıdan herhangi bir sakıncası olmadığını belirtti. Sözkonusu yöntemler arasında yeralan rahim içi sistemin (RİS) yüzde 99,8 koruyuculuk oranı ile tüplerin bağlanmasıyla karşılaştırılabilir düzeyde etkin bir koruma sağladığına değinen Prof. Dr. Çamlıbel, RİS’in tamamen geri dönüşlü bir yöntem olduğunu ve rahimden çıkarıldıktan sonra ilk aydan itibaren gebe kalma imkanı sunduğunu söyledi.

Adet şikayetleri : PMS ve Dismenore

Kadınların %34’ü PMS şikayetlerini günlük hayatlarını olumsuz etkileyecek şiddette, %37’si ise orta şiddette yaşıyor. Adet sırasında rahimden salgılanan prostaglandin hormonuna bağlı olarak görülen çok etkin ağrıları (dismenore) her zaman yaşayan kadınların oranı ise %61’e kadar çıkabiliyor. Ağrılara ek olarak bulantı, kusma, ishalimsi bağırsak hareketleri, titreme, ateş, çarpıntı gibi bazı şikayetlerin de görülebildiğini belirten Prof. Dr. Çamlıbel, “ Adet öncesi yani premenstrüel dönemde salgılanan progesteron; kişide iştah açılması, şeker yemeye eğilim, ödem, kilo alma, bağırsak hareketlerinde tembellik, göğüslerde ağrı ve sızıya sebep olabilir. Ruhi sıkıntılar oluşabilir. Depresyon, çevreyle uyumsuzluk, konsantrasyon güçlüğü, iş performansının düşmesi gibi bir takım olumsuz etkiler görülebilir” dedi.

Adetten Vazgeçebilirsiniz

Kadınların bazı doğum kontol yöntemlerini tercih ettikleri takdirde korunmanın yanısıra adetlerini de azaltabileceklerini hatta bazen tamamen ortadan kaldırabileceklerini söyleyen Prof. Dr. Teksen Çamlıbel, “ Kadınlara isterseniz adetten vazgeçebilirsiniz dediğimizde, bunun doğaya aykırı olduğunu düşünüyorlar. Oysa bu tıbbi olarak sakıncalı bir durum değil. Kadının doğurganlığının devam ettiğini bildiğimiz sürece adet olmaması olsa olsa bir avantaj. Yeter ki, bunun geriye dönüşü olan basit bir olay olduğunu bilsin. Dolayısıyla özellikle adetin pasif bir hareket olduğunu anlatabildiğimiz kişiler adet kesilmesini biraz daha rahat karşılıyorlar. Ayrıca adet olmamanın kansızlığın önlenmesi, ağrı çekilmemesi, başağrısı, stres, sıkıntının daha az yaşanması, pedlerle uğraşılmaması gibi faydaları var” dedi.

Kirli Kan İnancı Tamamen Hurafe

Kirli kan diye bir şey olmadığını bunun bir hurafe olduğunu belirten Prof. Dr. Çamlıbel, “Adet kadınlığın göstergesi gibi kabul edilip hayattaki en önemli şeylerden biri oluyor ve gerektiğinden çok önem veriliyor. Medeniyet arttıkça verilen önem azalıyor. Hatta pek çok kadın ‘adetim olmasa daha rahat olmaz mıyım’ gibi isteklerle doktora başvurmaya başladı. Değişik yöntemlerle örneğin bazı spirallerde olduğu gibi rahmin zarına hormon vererek bu zarı inceltebilirsek, rahim zarı adet döküntüsü yapamayacak kadar ince bir hale gelir. Dolayısıyla kan ne ürer ne de dökülür. Tabii bu geriye dönüşü olan bir olay, hormonu kestiğiniz anda tekrar adet görebilirsiniz” dedi.

RİS İle Hem Güvenli Korunun, Hem de Adetsiz Hayatın Tadını Çıkarın

RİS’in yüzde 99,8 koruyuculuk oranı ile kadınlara tüplerin bağlanmasıyla karşılaştırılabilir düzeyde etkin bir koruma sağladığını ve adetsiz hayatın rahatlığını sunduğuna değinen Prof. Dr. Çamlıbel “ RİS, hem klasik spiralin rahatlığını veriyor, hem de klasik spirallerin kanama şiddetini azaltarak kullanıcılarını memnun ediyor. Rahmin içine yerleştirdiğimiz T şeklindeki özel plastik bir cisim, içindeki çok düşük dozdaki hormon salgılayarak beş yıla kadar etkin koruma sağlıyor. Rahim zarına etki ederek zarı inceltiyor. İnceldikçe adet azalıyor ve bir süre sonra yumurtalıkların faaliyeti aynen devam etmesine rağmen rahim zarı kalınlaşamadığı için adet üretemez. Dolayısıyla ne adet oluşur ne içeride kan kalır. Bu şekilde hem gebelikten korunuluyor, hem de adet kanamasında ciddi bir azalma hatta sıfıra inme söz konusu oluyor. RİS çıkarıldıktan sonra 3 ile 6 hafta içinde adetler tekrar başlar. RİS, adet kanamasını çok azalttığı için kansızlığı önlüyor. Ayrıca miyomu olan hastalarda rahim içi sistem tedavi amaçlı da kullanılıyor. Salgıladığı hormonla miyomların büyümesi azalıyor. Düzensiz adet kanaması yüzünden rahim ameliyatı olması gereken kişileri bu ameliyatlardan kurtarabiliyor.” dedi.